شهر قديمي بلقيس
كهندژ بلقيس اسفراين كه به شهر بلقيس معروف شده در 3 كيلومتري جنوب شرقي اسفراين كنوني واقع شده است. وسعت اين شهر كهن در حدود 130 هكتار و ساخت ارگ (كهندژ) حدود 5 هكتار است.
اين شهر براساس اسلوب معماري ساساني و شامل سه بخش كهندژ، ربض و شارستان ساخته شده و مهمترين مصالح بكار رفته در آن خشت و گل است. بخش هاي مهم شهر شامل كهندژ ، شارستان، خندق ، حصار دور شهر و يخچالها است وهمچنين در داخل مسجد، مقبره شيخ آذري وراسته بازاري وجود داشته كه در تصوير هوايي كه در سال 1937 توسط پرفسور اشميت گرفته شده است به خوبي قابل مشاهده هستند.
كهندژ 29 برج به ارتفاع حدود 11 متر دارد و دروازه اصلي آن در شمال شرقي واقع شده است. اين مجموعه تاريخي را مي توان جزو عظيم ترين ميراث هايي خشتي ايران تلقي كرد كه در طول تاريخ همواره به عنوان يكي از شهرهاي مهم در حاشيه جاده معروف ابريشم قرار داشته است.
اين شاهراه تجاري در ادوار مختلف از رونق زيادي برخوردار بوده است. اين شهر براي آخرين بار در دوره صفويه متروك شده و شهر اسفراين به محل كنوني خود در 3 كيلومتري شمال اين ويرانه ها منتقل شده است.
اين اثربا شماره 4497 در فهرست آ ثار ملي وبا قدمت : صدر اسلام تا صفويه به ثبت رسيده است .
كاروانسراي راونيز
در فاصله يك كيلومتري شمال شهر صفي آباد و در شرق نوروز تپه خرابه هاي يك كاروانسرا به چشم مي خورد كه به رباط راونيز يا كهنه رباط مشهور است. مساحت اين كاروانسرا1600 متر مربع و دو دروازه شمالي و جنوبي داشته است. ارتفاع پايه باقيمانده دروازه جنوب حدود 9 متر بوده كه به طرز زيبايي با سنگ ريزه هاي رنگي بصورت استوانه تزئين شده است.
در داخل كاروانسرا تعدادي اتاق، آثار يك مسجد، حمام، آبشخورهاي دام و استراحتگاه سربازان وجود داشته است. امروزه به غير يكي از لنگرهاي دروازه ، بخش عمده اين كاروانسرا ويران شده و نياز به كاوشهاي باستانشناسي دارد .اين كاروانسرا به دوره تيموري تعلق دارد .
محوطه توي
قدمت: هزاره پنجم تا دوره اسلامي
در فاصله حدود 30 كيلومتري شمال غرب شهر اسفراين و در فاصله 500 متري جنوب روستاي توي دو محوطه بزرگ باستاني در نزديكي هم واقع شده كه بقاياي استقرار بشري در دشت اسفراين از قديمي ترين ادوار پيش از تاريخ ( هزاره پنجم ق . م ) تا دوره اسلامي را در بر دارند. در هر دو محوطه بقاياي قلعه هاي نظامي بزرگ دوره تاريخي وجود دارد كه در امتداد شاخه اي از راه ابريشم قرار داشته و احتمالاٌ نقش مهمي در كنترل شريانهاي تجاري ايفا مي كرده اند.
محوطه بزرگتر بر روي استقراري از دوره مس و سنگ شكل گرفته و از دوره پيش از تاريخ تا پايان دوره اشكاني به طور مداوم در آن استقرار وجود داشته است. در پايان دوره اشكاني و اوايل ساساني به دلايل نا معلوم محوطه مورد نظر متروك شده و حدود 400 متر به سمت شمال قلعه ديگري ساخته شده كه تا سده هاي 8 – 7 هجري مسكوني بوده است.
محوطه تاريخي توي(1):
كه در غرب شهرستان اسفراين، در فاصله 300 متري جنوب روستاي توي واقع شده يكي از جالبترين محوطههاي اين شهرستان است كه بقاياي فرهنگي مربوط به دوره اشكاني- ساساني تا قرون مياني دوره اسلامي را در خود جاي داده است. اين محوطه بقاياي مربوط به قلعهاي با پلان چهارگوش است كه در اطراف آن برجهاي ديدهباني وجود داشته است.
به احتمال فراوان اين قلعه در اواخر دوره اشكاني يا اوايل ساساني بنا شده و سپس در قرون اوليه دوره اسلامي نيز مورد استفاده قرار گرفته است. امروزه ويرانههاي حصار و برجهاي قلعه به تلي از خاك تبديل شده است كه در اطراف آن سفالينههاي مربوط به دوره اشكاني-ساساني و سفالهاي لعابدار مربوط به سدههاي 5 تا 7 هجري پراكنده شده است. اين محوطه با شماره 16973 ثبتي در فهرست آثار ملي شهرستان اسفراين است.
محوطه تاريخي توي (2)
كه در غرب شهرستان اسفراين، در فاصله 700 متري جنوب روستاي توي واقع شده يكي از وسيعترين و كهن ترين محوطههاي اين شهرستان و به طور كلي خراسان شمالي است كه توالي فرهنگي از دوره پيش از تاريخ تا اواسط دوره تاريخي را در خود جاي داده است.
قديميترين آثار به دست آمده در اين محوطه شامل سفالهاي قرمز منقوش به رنگ سياه و سفالهاي نخودي منقوش به رنگ قرمز و قهوهاي سوخته است كه به احتمال فراوان به اواخر دوره كلكوليتيك تعلق دارند. سفالهاي خاكستري- سياه داغدار عصر مفرغ و سفالهاي دوره هاي تاريخي هخامنشي و اشكاني در سطح تپه فراوان است.
در دوره تاريخي قلعه بزرگي در اين محوطه ساخته شده بود كه امروزه ويرانههاي حصار و برجهاي آن به تلي از خاك تبديل شده است.
اين محوطه با شماره 16974 ثبتي در فهرست آثار ملي شهرستان اسفراين است.
غار انوشيروان :
اين غار در فاصله 10 كيلومتري شمال شرق اسفراين در نزديكي روستاي پركانلو در رشته كوه گادتيغ واقع شده است. اين غار از نوع طبيعي بوده و شكل دهانه آن عمودي است. اين غار فاقد بقاياي باستان شناختي است ولي در روايت هاي تاريخي از آن نام برده و مربوط به دوره ساساني معرفي شده است.
ويژگي هاي اين غار عبارتند از: سهولت و قابل دسترس بودن، در مسير رودخانه واقع شده، همجواري با جاذبه هاي طبيعي و برخورداري از چشم انداز زيبا اين غار است. در محدوده منطقه حفاظت شده ساريگل قرار دارد.
غار نوروز تپه:
اين غار در فاصله 1 كيلومتري شهر صفي آباد و 66 كيلومتري شهرستان اسفراين در دل كوهي از رشته كوه سنگاب واقع شده است. شكل تقريبي غار بيضي افقي و ارتفاع دهانه تقريباً 3 متر و عرض آن 10 متر مي باشد. جنس دامنه غار رسوبي و داراي پوشش گياهي است در فاصله نه چندان دور از اين غارآسياب هاي آبي و اماكن مذهبي و كاروانسراي راونيز قرار دارد.
تپه تاريخي چهل دختران:
دراين تپه تاريخي شاهد وجود تمدنهاي پيش از تاريخ در هزاره ششم قبل از ميلاد تا هزاره چهارم قبل از ميلاد ميباشيم كه وجود سفالهاي نخودي رنگ منقوش، دست ساز با خميره دانه هاي شني با نقوش هندسي و اثر انگشت اشاره با رنگ سياه و قهوه اي تيره مؤيد اين مطلب است .
در اين تپه تاريخي كه در جنوب غربي اسفراين واقع شده است مي توان آثار ارتباط و مبادلات فرهنگي بين اين منطقه و منطقه هاي پيش از تاريخ جاجرم و سبزوار را بدست آورد.
منبع : اداره ميراث فرهنگي ،صنايع دستي و گردشگري شهرستان اسفراين
|